Zo geef jij betekenis aan je werk2019-07-30T14:30:56+02:00

Project Description

betekenis geven

Zo geef je betekenis aan je werk

‘Wat bent u aan het doen?’ vroeg president John Kennedy in 1962 tijdens een bezoek aan het NASA Space Center aan een conciërge met een bezem in zijn hand. ‘Ik help mee om een man op de maan te krijgen, mister president,’ antwoordde de man trots. Iedereen zou in hem een schoonmaker zien; hij zag zichzelf als onderdeel van het NASA Space Team. Zo gaf hij zijn, toch tamelijk routinematige werk, betekenis.

Weg met de stress!

Van 13 t/m 16 november is het de week van de werkstress. Door sommige mensen wordt dit als onzinnig gezien omdat het niet het probleem bij de kern aanpakt. En meer dient als symptoombestrijding. Dat zou kunnen. Maar je kunt deze week ook gebruiken om de balans eens goed op te maken. Zo is het interessant om je af te vragen of je tevreden of ontevreden bent over je baan. En bij twijfel kun je jezelf afvragen waar de twijfel vandaan komt. Twijfel je bijvoorbeeld aan het nut van je werk? Of heb je onvoldoende uitdaging? Interessante vragen die meespelen in het behouden van de juiste balans wanneer het op stress aankomt. Want het hebben van teveel stress is lang niet altijd nodig. Zo kun je zelf meer betekenis aan je werk geven, en zul je merken dat je minder stress ervaart. En hiermee krijg je de nodige enthousiasme terug.

Voldoening uit werk

Werk is een van de manieren waarop mensen hun aangeboren psychologische behoeften kunnen bevredigen. Zo hebben we behoefte aan autonomie (regie over ons eigen gedrag), competentie (gevoel van bekwaamheid) en verbondenheid met anderen. Wie werk heeft dat daaraan voldoet, is gemotiveerder, blijer, fysiek fitter, geestelijk gezonder en productiever, blijkt uit talloze onderzoeken. Bovendien kun je alleen dan gepassioneerd en bevlogen raken, waardoor werken zelfs een bron van geluk wordt. Omgekeerd leidt werk vaker tot een burn-out als we geen idee hebben waarvoor we het eigenlijk doen. Dit ondervindt klinisch psycholoog Jaap van den Broek dagelijks in zijn praktijk; opgebrande mensen die de zin van hun werk niet meer inzien en zichzelf zijn kwijtgeraakt.. Van den Broek is verbonden aan ArbeidsPsychologie Amsterdam (APA).

Vier basis-ingrediënten

Welk type werk als betekenisvol voelt, is voor iedereen anders. De een zoekt het in het helpen van zijn of haar medemens (sociale drijfveer); een ander wil gewoon veel geld verdienen (praktische drijfveer). Het hoeft dus niet per se om ideëel werk te gaan: een populair commercieel product maken kan ook heel bevredigend zijn. Maatschappelijk verantwoord hoeft het nut ook niet te zijn. ‘Je kunt bij wijze van spreken heel betekenisvol koekjes inpakken en betekenisloos secretaris-generaal van de NAVO zijn,’ aldus Van den Broek.

Ieder persoon zal belang hechten aan andere aspecten van zijn werk. Maar voor iedereen gelden de volgende basis ingrediënten:

  1. Een rijke taak
    Dit bestaat uit de volgende 5 kenmerken (beschreven in 1980 volgens de Amerikaanse psychologen/sociologen Richard Hackman en Greg Oldham) :
    • afwisselende activiteiten, • betrokkenheid bij het hele arbeidsproces (en niet slechts bij één onderdeel), • belang van het werk voor anderen, • voldoende vrijheid om de taken zelf in te vullen en beslissingsbevoegdheid (in plaats van instructies opvolgen) • goede feedback (om prestaties te kunnen verbeteren).
  2. Match tussen werk en werknemer
    In de arbeidspsychologische literatuur wordt keer op keer het belang van de person-job fit benadrukt. Daarbij worden twee gebieden onderscheiden
    Ten eerste moet de baan passen bij iemands mogelijkheden en competenties;‘Als er een klik is tussen wat je kunt en wat je doet, kun je tot hoogstandjes komen,’ aldus Van den Broek.
    Ten tweede moet het werk voorzien in de behoeften van de werknemer op allerlei gebieden. Wie bijvoorbeeld graag samenwerkt met anderen, kwijnt weg in een solitaire baan. Dit houdt ook in dat de eigen waarden en normen aansluiten bij die van de organisatie: een functie bij een slachthuis zal voor een fervent dierenliefhebber niet erg zingevend zijn.
    Toch is het niet zo, dat wanneer de eigen waarden zeer afwijken van die van het bedrijf er altijd een reden ontbreekt waarom het werk gedaan moet worden, zegt Arnold Bakker, hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Een baan hoeft volgens hem niet perfect te matchen om er betekenis in te vinden. Eén fit oftewel klik is al mooi.
  3. Perspectief
    Er is niks zo demotiverend als niet verder komen in je beroep. Daarom is het lastiger om de zin te zien van lopendebandwerk. Mensen willen zich kunnen ontwikkelen. Dat hoeft niet per se in opwaartse richting; een andere taak op hetzelfde niveau kan ook nieuwe uitdagingen bieden.
  4. Klik met collega’s en leidinggevenden
    Het ‘sociale complex’ moet ook in orde zijn: leuke mensen om je heen, erkenning, waardering, steun en begrip van zowel collega’s als leidinggevenden.
    Eigen initiatief om je baan aan te passen

Zelf in de hand

Elke baan, hoe saai ook, kun je betekenis geven door op eigen initiatief aanpassingen in te voeren waarmee je je taak of je werkomgeving uitdagender en passender maakt. Job crafting heet dat. Iedereen kan het, hoewel het initiatiefrijke optimisten die vertrouwen hebben in eigen kunnen beter af gaat dan zwartkijkers en twijfelaars.

Iedereen die erover twijfelt of zijn baan hem over vijf jaar nog voldoende bevrediging zal bieden, zou moeten job craften, vindt Wilmar Schaufeli, hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht. ‘Nu. Niet pas over vijf jaar. Dan ben je misschien al zo afgestompt en vervreemd van je werk dat je de energie mist om nog iets te veranderen.’

Task crafting

Wanneer je onvoldoende voldoening haalt uit je huidig functioneren is het mogelijk om bijvoorbeeld nieuwe taken op je nemen en oude afbouwen of anders in te vullen (task crafting). Stel dat je geschiedenisleraar bent en dol op muziek. Dan kun je dirigent worden van het schoolorkest of de lessen voor jezelf leuker maken door aan de hand van muziekfragmenten de negentiende eeuw te bespreken. Vervelende administratieve klusjes zijn misschien te verdelen of delegeren.

Relational crafting

Interessant is ook dat je je baan voor jezelf zinvoller kunt maken door de relaties met mensen op of rond je werk te verbeteren (relational crafting). Dat doe je door het contact met mensen die je bewondert te intensiveren of het contact inhoudelijk te verdiepen (inhoudelijke gesprekken over het werk, privé-informatie delen, steun en advies geven). Je kunt ook activiteiten organiseren, die je samen met collega’s gaat uitvoeren. Je kunt hierbij denken aan een actie gericht op een goed doel. Of gezamenlijk sporten.

Cognitive crafting

Ten slotte kun je ook de manier veranderen waarop je naar je werk kijkt (cognitive crafting). Het niet zien als een pakket afzonderlijke taken en activiteiten, maar als onderdeel van een groter geheel, is een van de manieren om de visie op je baan te veranderen zonder fysiek iets aan te passen. Als beleidsmedewerker welzijn heb je het misschien wel een beetje gehad met het schrijven van al die gemeentelijke nota’s en plannen. Maar als je in de praktijk ziet hoe goed problematische jongeren worden opgevangen en als zij je vertellen wat dat voor hen heeft betekend, heb je zicht op het grotere doel van je bezigheden en krijgt jouw aandeel daarin meer betekenis. Of je kunt juist focussen op aspecten van je werk die je wél voldoening geven. Bijvoorbeeld door vooral de creatieve kanten voor ogen te houden: mooi schrijven, het bedenken van nieuwe invalshoeken. Het saaie deel is daardoor beter te pruimen.
Poetsen met enthousiasme

Echte jobcrafters combineren deze drie crafting-varianten. Zo bleek uit een onderzoek van de universiteit van Michigan met een groep schoonmakers in een Amerikaans ziekenhuis. Met alle 28 leden van de schoonmaakploeg werden diepte-interviews gevoerd over de aard van hun werk. Op basis van hun antwoorden kon de groep onderverdeeld worden in proactieve en passieve poetsers. De eerste groep deed extra klusjes en zocht contact met patiënten, bezoekers en ziekenhuispersoneel. De tweede categorie deed niks extra’s en sprak ook nauwelijks met anderen. Voor de proactieve schoonmakers had de poetsbaan veel meer betekenis dan voor de passieve. Zij achtten zichzelf vakbekwaam, hielden van hun beroep, zagen zichzelf als lid van de afdeling en vonden dat hun boenwerk bijdroeg aan de genezing van patiënten. Voor de passieve schrobbers was hetzelfde takenpakket betekenisloos.

Je hoeft geen cursus job craften te volgen om het te kunnen. Bedenk maar dat de meeste het vaak al uit zichzelf om hun werk spannend te houden, anders houden ze het niet vol. Maar af en toe even bewust stilstaan bij wat jouw bijdrage nou is en waar jij voldoening uit haalt is al heel belangrijk. En als dit lukt is de week van de werkstress zomaar een waardevolle week.

Bronnen: Psychologie Magazine

Vraag hier de Brochure aan voor COVID-19 testen en de online C-scan!

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

'Ik meld mij aan voor de online workshop 'De Leefstijl Safari'

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.